મુકેશનું મનોમંથન

બસ વિચારોને વિસ્તારવાનો એક શુભ પ્રયત્ન.. આશા છે કે આપ સહુને ગમશે જ….

શિક્ષક હોવું એટલે……..(2) સપ્ટેમ્બર 3, 2010

Filed under: શિક્ષણ — simplyyyystupid @ 8:06 એ એમ (am)

શિક્ષક હોવું એટલે……..(2)
ગુજરાત રાજ્યનાં તમામ શિક્ષક ભાઇઓ અને બહેનોને અથવા તો જેઓને શિક્ષણમાં રસ હોય તેઓને હું આ પુસ્તકો વાંચવાની ભલામણ કરું છું. (1)દિવાસ્વપ્ન (2)શિક્ષણનાં સિતારા(3)શિક્ષકનો કર્મ અને ધર્મ અને (4) ડો. આઇ કે વિજળીવાળાનાં તમામ પુસ્તકો. જો શિક્ષક આટલું વાંચે તો પણ એને ઉદવભવતાં તમામ પ્રશ્નોનું નિરાકરણ તેમને મળી જશે એની મને ચોક્કસ ખાતરી છે.”દિવાસ્વપ્ન” એ ગિજુભાઇનું એક સર્વોતમ પુસ્તક છે. એમાં ગિજુભાઇએ શિક્ષણની તમામ પ્રયુક્તિઓ અને પ્રવિધીઓ ને સરળતાથી વણી લીધી છે.ખાસ કરીને આપણો દેશ અંદાજે 6 લાખ જેટલાં ગામડાંનો બનેલો છે.અને આથી જ અંતરિયાળ અને સુવિધાથી વંચિત ગામડામાં એક પ્રયોગશીલ અને નિષ્ઠાવાન શિક્ષક પોતાની આંતરઃસુઝથી કેવાં ચમત્કારિક અને અપેક્ષિત પરિણામો લાવી શકે તેની સરસ વાત વણી લીધી છે. “શિક્ષણ નાં સિતારા” એ એક વાસ્તવિકતાનાં પાયા પર રચાયેલું પુસ્તક છે. આમાં ગુજરાતનાં સારાં અને સંનિષ્ઠ,કર્મઠ,અને આજીવન ભેખધારી શિક્ષકોનું ટુંકમાં અતિશ્યોકિતરહિત અને સચોટ વર્ણન છે. તેઓએ જિવનમાં ઘણાં પડકારોનો સામનો કરીને શિક્ષણક્ષેત્રમાં પોતાનું ધાર્યું કરીને જ રહ્યા. તેઓની ટેક અને નેમને કોઇ ડગાવી ના શક્યાં.આપણને કલ્પના પણ ના આવે એવાં પડકારોનો સામનો કરીને આ લોકોએ શિક્ષણને ગુણવતા પુરી પાડી છે. “શિક્ષકનો કર્મ અને ધર્મ “એ પુસ્તક પણ ખુબજ સરસ આમાં એક શિક્ષકમાં કેવા સદગુણો હોવાં જોઇએ તે વિશે કહેવામાં આવ્યું છે.અને છેલ્લે ડો. આઇ કે વિજળીવાળાનાં તમામ પુસ્તકો પણ ખુબજ મનનિય અને સ્મરણિય કરી શકાય તેવા ખરાં આ બધાં જ પુસ્તકોનો જો ટુંક સાર કાઢવો હોય તો એ કાઢી શકાય કે દરેક શિક્ષકમાં આટલાં ગુણો તો હોવા જોઇએ.દરેક શિક્ષક પોતાનાં બાળકોની માનસિક સામાજીક અને આર્થિક પરિસ્થિત પુરી રીતે જાણતો હોવો જોઇએ. કોઇ પણ બાળક ક્યારેય ઠોઠ નથી હોતો પરંતુ તેની ગ્રહણશકિત નબળી હોય છે,તે સ્લો લર્નર હોય છે. આ માટે શિક્ષક ધીરજવાન હોવો જોઇએ. ઘણી વખત શિક્ષક પરિણામ ના મળે તો નાસીપાસ થાય છે. આ બરાબર નથી આ ઉપરાંત શિક્ષક નુતન પ્રવાહથી વાકેફ હોવો જોઇએ. શિક્ષણનો કોઇપણ નવો વિચાર તે અમલમાં મુકવા તે તરત તૈયાર હોવો જોઇએ. જો કે શિક્ષક પણ એક મનુષ્ય હોવાથી માનવ સહજ નબળાઇ પણ હોવાની જ પણ પોતાની નબળાઇ પ્રત્યે તે સતત વિચારશીલ હોય તો તે પોતાની નબળાઇ દુર કરી શકે છે. મને એક નિવૃત શિક્ષકે એક વખત વાત કરી હતી કે મુકેશભાઇ હું તમને કહું કે ધારો કે એક નાનકડા ગામની બહાર એક અપૂજ એવં કોઇ મંદિર હોય, ગામથી દૂર હોઇ ત્યાં કોઇ રહેતું ના હોય માણસો ત્યાં જતાં પણ ના હોય, પછી ત્યાં એક સાધુ આવે મંદિરની પૂજા શરૂ કરે ગામમાંથી ભિક્ષા માંગી લાવે,ધીમે ધીમે માણસો ત્યાં આવવા લાગે અને ત્રણ કે ચાર વરસમાં ત્યાં સરસ મજાનો આશ્રમ થઇ જાય પાકા મકાન થઇ જાય અને આશ્થાનું એક સરસ મજાનું કેન્દ્ર બની જાય સરકારી મદદ વગર ફક્ત ગામલોકોનાં સહયોગથી આ થઇ શકે. અને પછી મને કહે કે ધારો કે એ જ ગામમાં એક શાળા હોય, મકાન હોય ગામની વચ્ચે, હોય સરકાર પગારથી માંડીને બધીજ સહાય કરતી હોય ,પેલાં મંદિર માં તો કદાચ પથ્થરનાં દેવ હોય અને તે પણ એક જ ભગવાન હોય, અને આ શાળામાં તો કેટ્લાં બધાં નાના ભુલકારૂપી દેવ આવતા હોય તેમ છતાં પણ ઘણાં શિક્ષકો આવાં ગામમાં 20 કે 30 વરસ નોકરી કરી હોવા છતાં ગામનો સહયોગ નાં મેળવી શકે,ગામમાંથી એક કમ્પ્યુટર કે ટેબલ કે ખુરશીઓ પણ ના મેળવી શકે? આ મને સમજાતું નથી. આવું કેમ બનતુ હશે? જોકે બધી જગ્યાએ આવું બનતું નથી લોક ભાગીદારીથી અને ગામનાં સહયોગથી લાખો નાં ખર્ચે શાળાઓ પણ બને છે. પણ જ્યાં ગામલોકો તરફથી શાળાને કશું જ મળતું નથી તેવાં શિક્ષકોએ આ દિશામાં વિચારવું જોઇએ એવું મને તો લાગે છે. શું તમને નથી લાગતું?

 

શિક્ષક હોવું એટલે……….(1) સપ્ટેમ્બર 1, 2010

Filed under: Uncategorized — simplyyyystupid @ 5:50 એ એમ (am)

શિક્ષક હોવું એટલે……….(1)

5 સપ્ટેમ્બર એ શિક્ષક દિન તરીકે ઉજવાય છે. વરસો પહેલાં રજનિશનું એક વાક્ય યાદ આવે છે કે શ્રી સર્વપલ્લિ રાધાકરુષ્ણ કે જેઓ એક શિક્ષકમાંથી રાષ્ટ્રપતિ બન્યાં હતાં તેમની યાદમાં આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.. રજનિશનાં મત પ્રમાણે આતો રાષ્ટ્રપતિનું ગૌરવ કહેવાય. એક રાષ્ટ્રપતિ જો શિક્ષક બને તો જ શિક્ષકનું ગૌરવ ગણાય.ખેર જે હોય તે પણ શિક્ષક દિન જ્યારે આપણે ઉજવતાં હોઇએ ત્યારે એક શિક્ષક માટે એ વિચારવાનો દિવસ ખરો. શિક્ષક હોવું એટલે શું? આ તબ્બકે માનનિય મુખ્યમંત્રીશ્રી એ એક વાક્ય ગયાં ગુણોત્સવ વખતે કિધું હતું કે “શ્રેષ્ઠ શિક્ષક બનવા માટે ઓગળવું પડે,પિગળવું પડે,અનુકૂળ પડવું બને.”શિક્ષક એ સમાજમાં સૌથી વધુ જવાબદારી વહન કરતો એક સામાજીક વ્યકતી છે. સમાજ એક આશાની લાગણીથી તેની સામે જુએ છે. આ એક એવો વ્યવસાય છે કે ડગલે ને પગલે તેમાં તેનું સમાજ દ્વારા નિરીક્ષણ થાય છે,અને ભાવી પેઢીમાં સમગ્ર શિક્ષક સમાજનાં સંસ્કારોનું વધતે ઓછે અંશે આરોપણ થાય છે.જો કે આ એકદમ ધીમી બનતી પ્રકિયા છે, એટલે આપણું ધ્યાન ઓછું જાય છે. શિક્ષક મિત્રો આપણે વર્ગખંડમાં એતો ભણાવીએ છીએ કે પરિવર્તન એ એક સંસારનો નિયમ છે,આજે આપણે ટેકનોલોજીનાં યુગમાં જીવીએ છીએ. આપણે સતત નવાં નવાં જ્ઞાનથી માહિતગાર રહેવું જોઇએ પરંતુ જો તમે એક શિક્ષક હો તો તમારી જાતને એક વાર તો જરુર પુછજો કે હું શિક્ષક તરીકે બદલાયો ખરો?મે મારાં વર્ગખંડનાં બાળકોને કંઇ નવિનતાથી શિખવવાનો પ્રયાસ કર્યો કદી. મે મારાં જ્ઞાનમાં હકારાત્મક વધારો કર્યો કદી ?મારાંમા કંઇ પરિવર્તન આવ્યું મિત્રો આ કોઇ શિક્ષક સમાજ પર હું કોઇ આક્ષેપ નથી કરતો પણ હું ફક્ત આત્મમંથન કરવા કહું છું ,કારણ કે ફકત આપનો જ ડે ઉજવાય છે ક્યાંય કલેકટર ડે કે પછી વકિલ ડે ઉજવાતો નથી એટલે આપણી પણ જવાબદારી બને કે આપણે પણ સમાજને જે આપીએ તે શ્રેષ્ઠ આપીએ.. મોટા ભાગનાં શિક્ષકો નવું કશું જ વાંચતા જ નથી એટલે એઓ પોતાનાં વર્ગખંડમાં બાળકોને વર્તમાન જ્ઞાન પિરસવામાં સદા નિષ્ફળ જાય છે. મેં ઘણાં શિક્ષકોને સુચન કર્યું કે તમે આ પુસ્તકો વાંચો તમારૂ જ્ઞાન વધશે તેમાંથી મોટાભાગના એ એવો જવાબ આપ્યો કે અમારી પાસે સમય નથી શિક્ષક પાસે વાંચવાનો સમય નથી. શિક્ષક પાસે વાંચવાનો સમય નહિં હોય તો કોની પાસે હશે? આ ઉપરાંત ઘણાં શિક્ષકો મને એવી પણ ફરિયાદ કરે છે કે સાહેબ અમે કામ તો ખુબ જ સરસ કરીએ છીએ પણ અમારી કદર કોઇ કરતું નથી. ત્યારે મારાં મનમાં એક સવાલ એ પણ થાય કે કોઇ આપણી કદર કરે તો જ આપણે કામ કરવાનું ?અને આપણે મફત કામ કરીએ છીએ? પગાર તો મળે છે પછી કદરની જરુર શું? તમે સારું કામ કરો દરેક બાળક સાથે પ્રેમથી વ્યવહાર કરો તેનાં સુખ અને દુ:ખમાં તમે ભાગીદાર બનો એટલે તમને આત્સંતોષ થાય જ.શું આત્સંતોષ થી એ કોઇ મોટી કદર હશે આ દુનિયામાં અને મિત્રો તમે એક વખત સારા શિક્ષણકાર્ય શરૂ કરી તો જુઓ પછી તમને એક ઔલૌકિક આત્મસંતોષની અનૂભુતી જરુર થશે..